ذخیره سد زاینده رود به ۱۴ درصد رسید؛ اصفهان چشم‌انتظار بارش‌های آبان
با آغاز آبان ۱۴۰۵ و چشم‌انتظاری اصفهانی‌ها برای نخستین بارش‌های جدی پاییزی، ذخیره سد زاینده رود دوباره به یکی از پرتکرارترین موضوعات خبری استان تبدیل شده است. آخرین آماری که مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان اعلام کرده، نشان می‌دهد مخزن این سد تنها حدود ۱۴ درصد پر است و وضعیت منابع آبی استان همچنان شکننده ارزیابی می‌شود. در این گزارش، آخرین ارقام، برنامه‌های مدیریت سیلاب احتمالی و وضعیت تالاب گاوخونی را مرور می‌کنیم.
آخرین وضعیت ذخیره سد زاینده رود
به گزارش روزنامه اصفهان امروز در شماره یکشنبه ۳ آبان ۱۴۰۵، منصور شیشه‌فروش، مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان، اعلام کرد که حجم آب ذخیره‌شده در سد زاینده‌رود به ۱۷۵ میلیون مترمکعب رسیده است. این رقم معادل ۱۴ درصد حجم مخزن است و نسبت به میانگین بلندمدت حدود ۷۳ درصد کاهش نشان می‌دهد.
برای درک بهتر این عدد، کافی است آن را با آمارهای چند هفته پیش مقایسه کنیم. در شهریور امسال معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای اصفهان از ذخیره ۲۶۸ میلیون مترمکعبی و پرشدگی حدود ۲۰ درصدی خبر داده بود. در همان زمان متوسط ورودی سد ۱۲.۵ و متوسط خروجی آن ۷۹.۸ مترمکعب بر ثانیه اعلام شد؛ یعنی خروجی بیش از شش برابر ورودی بود. در پایان سال آبی و در گزارش ۶ مهر نیز ذخیره سد ۲۱۲ میلیون مترمکعب یا حدود ۱۷ درصد ظرفیت اعلام شده بود.
- شهریور ۱۴۰۵: حدود ۲۶۸ میلیون مترمکعب (۲۰ درصد)
- پایان سال آبی، مهر ۱۴۰۵: ۲۱۲ میلیون مترمکعب (۱۷ درصد)
- آغاز آبان ۱۴۰۵: ۱۷۵ میلیون مترمکعب (۱۴ درصد)
روند نزولی این ارقام نشان می‌دهد که در ماه‌های گرم و پس از بازگشایی رودخانه برای مصارف مختلف، بخش قابل توجهی از ذخیره مخزن مصرف شده و ورودی سد نتوانسته این کاهش را جبران کند. مسئولان پیش‌تر رقم ۲۳۶ میلیون مترمکعب را به‌عنوان خط قرمز یا ذخیره راهبردی سد برای پایان سال آبی معرفی کرده بودند؛ رقمی که ذخیره کنونی از آن پایین‌تر است.
امید به بارش‌های پاییزی و پدیده ال‌نینو
به گفته مدیرکل مدیریت بحران استان، از ابتدای سال آبی جاری تاکنون بارش‌های بسیار اندکی در اصفهان ثبت شده است. با این حال پیش‌بینی‌های هواشناسی حاکی از آن است که به دلیل پدیده ال‌نینو امکان دریافت بارش‌های مناسب در آبان‌ماه وجود دارد. همین پیش‌بینی هم امید ایجاد کرده و هم نگرانی؛ امید به جبران بخشی از کم‌آبی و نگرانی از وقوع سیلاب‌های ناگهانی در زمین‌هایی که ماه‌ها خشک مانده‌اند.
بحران منابع آبی در اصفهان دیگر محدود به کاهش ذخایر سدها نیست؛ افت سطح آب‌های زیرزمینی، کاهش جریان زاینده‌رود و خشکی تالاب گاوخونی مجموعه‌ای از چالش‌های به هم پیوسته را پیش روی استان قرار داده است.
کارشناسان و مسئولان تأکید می‌کنند که حتی در صورت تحقق پیش‌بینی‌ها، بارش‌ها به تنهایی پاسخگوی همه مشکلات آبی اصفهان نخواهد بود؛ زیرا بخش مهمی از چالش‌ها به افت مستمر سطح آب‌های زیرزمینی، وضعیت دشت‌ها و نیاز به طرح‌های زیرساختی برای ذخیره و هدایت آب برمی‌گردد.
برنامه هدایت سیلاب به سمت تالاب گاوخونی
یکی از نکات مهم اظهارات اخیر، وضعیت تالاب بین‌المللی گاوخونی است. شیشه‌فروش گفته است در سه ماهی که زاینده‌رود باز بود، آبی برای تالاب گاوخونی منظور نشد. به همین دلیل برنامه‌ریزی شده که در صورت وقوع سیلاب، بخشی گروه جدید از روان‌آب‌ها به سمت این تالاب هدایت شود.
آمادگی تیم‌های عملیاتی
بر اساس این گزارش، ۱۰ تیم عملیاتی برای ساماندهی آبراهه‌های منتهی به زاینده‌رود هماهنگ شده‌اند تا در صورت وقوع سیلاب، امکان هدایت آب به سمت گاوخونی فراهم شود. البته اجرای این برنامه به میزان بارش‌ها، آمادگی مسیرهای انتقال آب و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول بستگی دارد و نمی‌توان آن را جایگزین تأمین پایدار حقابه تالاب دانست.
۱۸۷ ایستگاه باران‌سنجی برای پایش بارش
مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان همچنین اعلام کرده است که در استان ۱۸۷ ایستگاه باران‌سنجی فعال وجود دارد و از مجموعه هواشناسی خواسته شده با بومی‌سازی مدل‌های پیش‌بینی، دقت هشدارها را افزایش دهد. محورهای آمادگی استان در برابر سیلاب شامل این موارد است:
- پایش، پیش‌بینی و صدور هشدار به‌موقع
- اقدامات پیشگیرانه فنی و سازه‌ای
- آمادگی عملیاتی، فرماندهی و هماهنگی میان دستگاه‌ها
- هشدار و در صورت نیاز تخلیه مناطق در معرض خطر
- امداد و نجات و ارائه خدمات اضطراری
سد زاینده‌رود در یک نگاه
سد زاینده‌رود، تنها سد بتنی ساخته‌شده بر روی این رودخانه، در سال ۱۳۴۹ به بهره‌برداری رسید و در حدود ۱۱۰ کیلومتری غرب اصفهان در شهرستان چادگان قرار دارد. این سد از نوع بتنی دوقوسی است و آب شرب، کشاورزی، صنعت و محیط زیست بخش بزرگی از مرکز ایران را تأمین می‌کند. شرکت آب منطقه‌ای اصفهان ظرفیت اسمی مخزن را حدود یک میلیارد و ۲۳۹ میلیون مترمکعب اعلام کرده است؛ از این رو ذخیره کنونی تنها بخش کوچکی از توان واقعی این مخزن به شمار می‌رود.
شهروندان چه باید بدانند؟
با توجه به ذخیره پایین سد، مدیریت مصرف در خانه‌ها همچنان اهمیت زیادی دارد. از سوی دیگر، در روزهای بارانی پیش رو توصیه می‌شود هشدارهای هواشناسی و مدیریت بحران را دنبال کنید، از توقف و تردد در بستر رودخانه و آبراهه‌ها خودداری کنید و ارقام رسمی تازه درباره ورودی سد را از منابع معتبر پیگیری کنید. اینکه بارش‌های آبان بتواند روند نزولی ذخیره سد زاینده رود را متوقف کند یا نه، در هفته‌های آینده روشن خواهد شد.